ایران > سیاست‌خارجی – جلال دهقانی فیروزآبادی:
با توجه به اینکه مهم‌ترین علت عدم‌پایبندی ایران به برجام از نظر ترامپ سیاست منطقه‌ای ایران است، به‌طور طبیعی اعلام آن نیز بیشترین تأثیر را بر سیاست‌های منطقه‌ای ایران خواهد گذاشت.

 در این معنا آمریکایی‌ها و تیم ترامپ درصدد تغییر رفتار و سیاست منطقه‌ای ایران هستند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا اعلام کرده بود که برجام ماهیت هسته‌ای دارد و هیچ‌یک از اختلافات دیگر ایران و آمریکا یا موضوعات محل اختلاف ۲کشور مورد مذاکره نیست. بنابراین از همان ابتدا مشخص بود که سیاست منطقه‌ای ایران هیچ ربطی به برجام ندارد. برای بررسی موقعیت ایران در صورت خروج احتمالی آمریکا از برجام باید نکات مختلفی را در نظر گرفت:

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای برجام این بود که از رفتار ایران امنیت‌زدایی کرد. درواقع موضوعی که باعث شده بود ایران در سطح بین‌المللی امنیتی شود تا حد زیادی رفع شد و برهمین اساس روابط بین‌المللی ایران بسیار فعال‌تر از قبل شد. به‌طور طبیعی برخی از متحدان سنتی آمریکا در منطقه ازجمله عربستان و رژیم صهیونیستی از برجام ناراضی بودند، چون باعث شد جایگاه منطقه‌ای ایران ارتقا پیدا کند و مخالفت ترامپ با برجام و انتقادش نسبت به آن نیز همین مسئله است که برجام باعث شده ایران نقش برجسته‌تری در منطقه ایفا کند و مجددا درصدد این هستند تا سیاست انزوا و مهار ایران در منطقه را پیگیری کنند.

خارج از منطقه، اروپایی‌ها از قبل اعلام کرده‌اند که نسبت به برجام پایبند خواهند بود و به ترامپ نیز توصیه کردند که برجام حفظ شود. سیاست اروپایی‌ها مشخص بوده است؛ آنها به‌صورت انفرادی بر این مسئله تأکید کرده‌اند و حتی انگلیس نیز پذیرفته است که ایران به برجام پایبند بوده است. خانم موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز بارها به صراحت اعلام کرده که همه طرف‌ها به برجام پایبند بوده‌اند و اعلام نیز کرده است که اروپا بدون آمریکا به برجام ادامه خواهد داد. آنها اعلام کرده‌اند از نظر سیاسی و دیپلماتیک از ترامپ تبعیت نمی‌کنند. نکته مهمی که باعث خواهد شد اروپا در جبهه ایران بماند و ترامپ را همراهی نکند، گره خوردن منافع اقتصادی اروپا و ایران به یکدیگر است. بعد از اجرای برجام کشورهای اروپایی سرمایه‌گذاری‌های مختلفی درایران داشته ‌اند که به آسانی از این منافع اقتصادی چشم‌پوشی نخواهند کرد.

اما آنچه مهم است اینکه آیا شقوق اعلام خروج آمریکا از برجام بازگرداندن همه تحریم‌های گذشته است یا بخشی از تحریم‌های هسته‌ای؟ مشخص نیست کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا آیا حاضرند درقبال سیاست آمریکا مقاومت کرده و به‌طور مستقل عمل کنند؟ به‌نظر می‌رسد حیات برجام بدون آمریکا بستگی زیادی به سیاست اروپا دارد. اروپایی‌ها تاکنون اعلام کرده‌اند که به این رویه ادامه خواهند داد ولی باید دید اروپا تا چه حد حاضر است و می‌تواند درمقابل سیاست‌های آمریکا به‌ویژه تحریم‌های ثانویه آمریکا مقاومت کند.

در کوتاه‌مدت به‌نظر می‌رسد روابط ایران و اروپا تقویت خواهد شد ولی اینکه در ادامه با عملی شدن تحریم‌های ثانویه آمریکا شرایط چگونه خواهد شد حائز اهمیت است. همبستگی و هماهنگی بین ایران و کشورهای دیگر درصورت کناره‌گیری آمریکا از برجام می‌تواند ابزار و فرصت مؤثری برای ایران باشد تا از نظر دیپلماتیک مقابل آمریکا ایستادگی و منافع خودش را تأمین کند. اگر ترامپ از برجام خارج شود، جامعه بین‌المللی و طرف‌های دیگر برجام به ضرورت پابرجا بودنش اعتقاد خواهند داشت. اجماع‌سازی صورت گرفته علیه ایران در سال‌های قبل که از قطعنامه‌ها نشأت گرفته بود احیا نخواهد شد.

Powered by WPeMatico